Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?

Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?

Fobi nedir? Fobilerimizden kurtulmak için ne yapmalıyız? Bazen hayatımızı kabusa çeviren fobilerle ilgili merak ettiklerimizi Uzman Psikolog Şafak Ağaca Kemal anlatıyor.

Fobiler birçok insanın hayatında var. Kimi yükseklikten korkar kimi kediden, kimi insan içine çıkmaktan kimi yalnızlıktan, kimi böcekten kimi uçaktan… Fobik korkularda kişi, hayatını buna göre organize etmeye başlar. Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?Uçak fobisi olan kişi uçağa binmez, kedi fobisi olanlar kedili ortama girmez. Dolayısıyla gerçekdışı olsa da yoğun olarak yaşanan fobik korku kişiyi bazen gerçek bir sıkıntının içine düşürebilir. Hayatımızı böylesine etkileyen fobiler hakkında merak ettiklerinizi Uzman Psikolog Şafak Ağaca Kemal’e sorduk.

Fobi nedir, neden kaynaklanır?Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?

Algılanan bir tehlike veya tehdit anında hissedilen gerilim, güçlü bir kaçma veya kavga etme dürtüsü, hızlı kalp atışları, kaslarda gerginlik gibi belirtilerle yaşanan yoğun duygusal uyarılmaya korku deriz. Fobi, belli bir nesnenin, durumun veya etkinliğin yarattığı ve kişinin kendisinin de yersiz veya aşırı olarak kabul ettiği, yoğun olarak hissedilen korkudur. Aslında insanoğlu doğası gereği tehlike altında kendini korur. Tehlike anında beynimizde “Tehlike var, kaç!” sinyalleri oluşur. Korkular böyle zamanlarda kişinin bu tehlikeden kurtulması ya da uzaklaşmasına neden olurlar. Yani korkular tehlike anında kişinin kendisini koruyabilmesi için kimi zaman faydalı olurlar. Öte yandan, fobiler kişiyi tehlike altındayken korusa bile günlük hayatını olumsuz yönde etkiler. Fobik durumu yaşamamak için kişi ortamdan hızlıca kaçmak ve uzaklaşmak ister. Fobik durumla karşılaştığında belirgin bir rahatsızlık hissi, kalp çarpıntısı, baş dönmesi, ağız kuruluğu, terleme, yutkunma, öleceğini düşünme gibi fizyolojik belirtiler gösterir.Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?

Her insanın hissettiği korku ve yaşadığı fobik durum, nesne ya da olay çeşitlilik gösterse de aslında iç dinamikler açısından birbirlerine benzer. Eğer kişi temelde kontrol kaybı hissediyorsa, ölüm düşünceleri yoğun olarak varsa kısacası çeşitli içsel sıkıntılar yaşıyorsa kişi bu duygularını dışa vurur ve bu olumsuz duygularını bir nesneye yöneltir. Kimi zaman diş hekiminden korkmak olabilir bu, kimi zaman da uçağa binmek… İçsel sıkıntılar kişilerin dinamiklerine göre farklı nesnelere yöneltilir. İçsel sıkıntıların dışa vurulmasının yanında bazen gerçekte yaşanmış sorunlar da fobilere neden olabilir. Örneğin uçağı düşme tehlikesi geçirmiş biri, bu tehlikeyi ne kadar iyi atlattığına odaklanamayıp korkusunu her uçak lafını duyduğunda ya da uçak gördüğünde kontrol edilemez bir şekilde yaşayabilir. Travmatik bir deneyime maruz kalmak veya birinin maruz kaldığını görmek de fobinin doğuşuna sebep olabilir. Örneğin, çocukken bir yakınının asansörde kaldığını gören biri asansör fobisi geliştirebilir.

Korku ile fobi arasındaki farklar neler?Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?

Duygu sözlüklerde, öznel yaşanan bir his olarak açıklanır. Mutluluk, üzüntü, kıskançlık, sevgi, sevinç, öfke en sıradan duygu örnekleri olarak sayılabilir. Korku da bir duygu, bir histir. Üstelik korku hayatta kalmamıza yardımcı olan bir duygudur. Örneğin uçurumun kenarına yaklaşmamak bizi aşağıya düşmekten korur. Kısacası korku, kimi zaman kişiye yardımcı olan bir duygu. Fobi ise, bir şeye karşı duyulan korkunun yoğun olarak hissedilmesi ve bireyin yaşamını olumsuz yönde etkilemesi halidir. Kısacası fobiler, kişinin korkularının kronikleşmesi veya kendisinin de aşırı ve yoğun olarak kabul ettiği mantıkdışı korkudur.

Fobisi olan biri neler yaşar, hayatı nasıl etkilenir?Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?

Fobilerin insanın hayatını olumsuz yönde etkilediğini söyleyebiliriz. Fobisi olan kişi hayatını bu fobiden uzak organize etmeye çalışır. Bazen bunu yapmak mümkün olmayabilir ama kişi tüm koşulları zorlar; hatta aslında gerçekdışı bir korkuya dayanan fobisi nedeniyle belki de kendisini gerçek bir tehlikeye atar. Örneğin uçak fobisi olan biri mutlaka uçağa binmesinin gerektiği ve bunun daha güvenli olacağı bir seyahate çıkmak zorunda kaldığında bile alternatif ve sağlıksız yollara yönelebilir. Ya da bir nesneye karşı fobi geliştiren kişi o nesneyle birden yüzleştiğinde yoğun korku ve kaçma isteğiyle aniden yola fırlamak gibi tehlikeli bir durum içine sokabilir. Kısacası bazı fobilerle yaşamak günlük yaşam kalitesini düşürür. Hatta kişinin başkalarıyla ilişkilerini de olumsuz yönde etkileyebilir.

En sık görülen fobiler neler?Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?

Fobileri üç grupta ele alabiliriz. Bunlar sosyal fobi, agorafobi ve özgül fobilerdir. Sosyal fobi, sosyal ortamlarda başkaları tarafından incelendiğinin dşünülmesi ve performans gösterilmesi gereken durumlarda eleştirilme veya küçük düşme korkusunun yaşanmasıdır. Kişi bu korkuyu yaşamamak için bu tür sosyal ortamlara girmekten kaçınır.

Fobiler arasında sık görülen agorafobi ise eskiden yalnızca açık alan korkusu olarak bilinirdi. Oysa şimdi agorafobi çok daha geniş bir anlama sahip. Yalnız başına kalmaktan, yalnız sokağa çıkmaktan, kalabalık yerlere girmekten (örnegin; sinema, tiyatro, tünel, köprü, pasaj, asansör vb.) duyulan korkular da agorafobi olarak sayılır. Çoğu agorafobinin temelinde panik nöbetleri bulunur. Yani hasta panik nöbetleri geçirecegi korkusu yüzünden yalnız başına sokağa çıkamaz, kalabalığa giremez. Agorafobi bireyin herhangi bir yerde panik nöbeti geçirme ve oradan çıkamama korkusudur.Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?

Özgül fobiler ise belirli nesneler veya durumlar karşısında duyulan anormal korkudur. Bunları agorafobi ve sosyal fobilerden ayırt eden özellik korkunun özgül durumlar ve nesneler karşısında belirmesidir. Bu özgül durumlar ve nesneler olmadığında kişide rahatsızlık belirtisi görülmez. Bunlardan uzak olduğu sürece kişinin hayatı etkilenmez. Sadece fobi nesnesi veya durumuyla yüz yüze gelince panik derecesinde korku ortaya çıkar. Kişi bu nesne veya durumların nerede bulunabileceğini daha önceden inceler ve kendisini sıkıntıdan korumaya çalışır.

Fobiler korkunun ortaFobilerimizden kurtulabilir miyiz?ya çıktığı uyarana göre üçe ayrılabilirler. Nesne fobileri; böcek, kelebek, köpek, sivri uçlu eşya gibi. Durum fobileri; kapalı yer, açık yer, asansör, yüksek yer gibi. İşlev fobileri; altına kaçırma, gaz kaçırma, terleme, yüz kızarması gibi. Popüler psikoloji, filmler, bazı diziler ve çeşitli yayın alanları insanların ilgilerini çekmek için fobileri çeşitlendirir ve bunları kullanırlar. Bu yüzden, kişilerin iç sıkıntıları veya önceden yaşadıkları şeyler korku nesnesini farklılaştırabilir ve böylece ortaya ilginç fobiler çıkabilir. Ama fobiler ruh sağlığı çalışanları tarafından bahsettiğimiz üç ana başlıkta ele alınırlar.

Fobilerimizden nasıl kurtulabiliriz?Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?

Özgül fobilerin tedavisi hem mümkündür, hem de başarı oranı yüksektir. Fobilerin tedavisinde ilaç tedavisinin rolü çok azdır. Hatta kimi zaman ilaçların zararlı olduğunu görürüz. Örneğin, fobisini yenmek için uçağa binmeden sakinleştirici almak, yolculuğun iyi geçmesine yardımcı olabilir fakat bağımlılık yapabilir. Bu yüzden, fobilerin tedavisinde en yaygın yöntem terapidir. Psikanaliz, bilişsel ve davranışçı terapi teknikleri fobilerin üstesinden gelmekte başarılıdır. Alıştırma adı verilen yöntem en yaygın kullanılan davranışçı tekniktir. Bireysel veya grup halinde uygulanabilir. Bu teknikte kişinin korktuğu durumun ayrıntılı bir analizi yapıldıktan sonra korkulan durumla gitgide artan derecede karşılaşması sağlanır. Başlangıçta sıkıntı ve korku verici olan bu işlem, kişi korkulan ortamda yeterince kalabilirse alışmayla ve korkunun azalmasıyla sonuçlanır. Tedaviye istekli ve uyumlu olan vakalarda birkaç seansta düzelme görülebilir. Alıştırma tedavisinin, imkan olduğunca, gerçek nesne veya ortamda yapılmasının uygun olduğu düşünülür. Ancak bu her zaman şart değildir ve belki mümkün de olmayabilir. Örneğin uçak fobisinde her zaman deneme yapmak kolay değildir. Böyle durumlarda hastanın korkulan durumlarla hayalinde karşılaşması sağlanabilir ve bu da gerçek durumla karşılaşma kadar yarar sağlayabilir.Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?

Hayvan deneylerinde korkunun anne ve babadan çocuğa geçebildiği yani öğretilebildiği ortaya çıkmıştır. Yılan görünce korkan çocuk korkmayan bir anne veya başka bir yetişkini model alıp korkusuzluğu öğrenebilir. Mesela önceden diş hekimine gitme ve diş çekme oyunu oynayan çocuklar diş hekiminde daha az korku yaşarlar. Özgül fobilerin birçoğu çocukluk ve ergenlikte başlar. Bu korkuların hepsi erişkinliğe kadar sürmez, ancak çocukken fobisi olan kişinin erişkinlikte fobi geliştirme riskinin yüksek olduğu bilindiği için anne babalara önemli bir rol düşer. Çocuklarına hem korkusuz erişkin modeli olarak, hem de korkularının üzerine gitme konusunda onları cesaretlendirerek önleyici bir rol oynamaları yararlı olacaktır. Öte yandan, olumlu ve olumsuz duygular insan içindir. Fobilerimizden kurtulabilir miyiz?Duygularımızı kabul etmeliyiz. Yaşanması hoş olan duygular gibi yaşanması hoş olmayan duygularımızı da kabul etmek ve onları birer renk olarak görmek bizleri ruhsal anlamda zenginleştirir. Çocuklarımızı yetiştirirken veya ilişkilerimizde “üzülme, ağlama, korkma, kızma” gibi söylemler yerine “üzüldüğünü anlıyorum” gibi cümleler karşımızdakini rahatlatır. Ve unutulmamalı ki, korkularımızı gidermek için çabalamak, korkuların üstesinden gelmek bizleri ruhsal anlamda olgunlaştırır. Bunların tamamıyla üstesinden gelmek içinse psikoterapilerin büyük rolü olduğu birçok araştırma tarafından kanıtlanmıştır.

Copyright © 2008 Orkidemce.Com Tasarım Mursel Aygun
  »    » 
Bu sayfa 149 adet veri tabanı sorgusu sonucunda 0,731 saniyede oluşturuldu.